Restoratywna Szkoła – czyli szkoła oparta o relacje i praktyki sprawiedliwości naprawczej

dr Aleksandra Dopierała

Realizowany obszar i cele

VI.1. Wspieranie tworzenia w szkole przestrzeni do efektywnego uczenia się

Udostępnij

Udostępnij

O inicjatywie

Dlaczego szkoły potrzebują praktyk restoratywnych?

Podstawowym celem wszystkich szkół powinno być stworzenie jak najlepszego klimatu do rozwoju i nauki dla uczniów. Uczniowie uczą się najlepiej, gdy czują się bezpiecznie, nie tylko fizycznie, ale także emocjonalnie. Taki klimat sprzyja pozytywnemu nastawieniu do uczenia się, rozwojowi umiejętności samoregulacji zachowań, a szerzej – rozwojowi osobistemu, emocjonalnemu i społecznemu uczniów.

Praktyka restoratywna (inaczej zwana naprawczą, ang. restorative practice) zapewnia ramy dla tworzenia i utrzymywania atmosfery szkolnej, w której uczniowie i pracownicy mogą rozwijać swoje kompetencje akademickie, społeczne i emocjonalne. Ponadto obniża ryzyko przemocy w szkole oraz słabych wyników w nauce (patrz dowody poniżej). Szkoły restoratywne są w stanie zajmować się krzywdą i leczyć szkody, ale ich największą zaletą organizacyjną jest to, że mogą przede wszystkim zapobiegać ich występowaniu.

Czym jest szkoła restoratywna?

Tworzenie restoratywnej szkoły jest świadomym procesem projektowania środowiska szkolnego, przez strukturę, zasady, procedury i codzienne interakcje. Szkoły restoratywne rozwijają w uczniach umiejętności aktywnego uczestnictwa w rozwoju kultury w szkole. Rozwijają umiejętność aktywnego angażowania się w dyskusje na temat życia szkolnego, a także mogą szkolić w zakresie mediacji w rozwiązywaniu konfliktów.

Jakie są główne obszary działań szkoły restoratywnej?

Docenianie głosu jednostek odbywa się poprzez mechanizmy, dzięki którym wszyscy wiedzą, że ich głos ma znaczenie i czują się wysłuchani. Procesy obejmują: kręgi; wspólne podejmowanie decyzji oraz poprawa komunikacji, która pokonuje bariery różnych języków, grup etnicznych lub neuroróżnorodności.

Umiejętności emocjonalne i społeczne są rozwijane i pielęgnowane poprzez systematycznie ćwiczenie kompetencji w programach rozwoju społeczno-emocjonalnego wśród uczniów i kadry.

Pedagogika restoratywna odnosi się do nauczania, w którym uczeń jest aktywnym podmiotem w procesie uczenia się. W proces nauczania akademickiego włączone są umiejętności emocjonalne i społeczne, między innymi poprzez osadzenie uczenia się opartego na współpracy w całym procesie edukacyjnym.

Praktyki naprawcze jako małe spotkania naprawcze/wyjaśniające, mediacje, mediacje rówieśnicze, kręgi w większym gronie skupione na rozwiązywaniu problemów/konfliktów. Zasady i procedury naprawcze są zawarte w statucie, oficjalnych procedurach szkolnych, dotyczą zarówno personelu oraz uczniów i rodziców.

Jakie są korzyści z praktyki restoratywnej w szkołach?

W systematycznym przeglądzie dowodów Mas-Expósito i in. (2022) stwierdzają, że praktyki restoratywne w szkołach mogą być stosowane „na wszystkich etapach edukacyjnych, aby radzić sobie z różnorodnością i integracją, jednocześnie promując szkolną kulturę pokoju opartą na pozytywnym zarządzaniu relacjami i konfliktami” (s. 1). W systematycznym przeglądzie literatury Lodi i wsp. (2021) doszli do wniosku, że praktyki naprawcze „mogą poprawić klimat w szkole, dyscyplinę, oraz zarządzanie konfliktami poprzez działania mające na celu zapobieganie zawieszeniom w prawach ucznia, wykluczeniom, konfliktom i niewłaściwym zachowaniom (np. zastraszaniem)” (s. 96).

Niektóre bardziej szczegółowe wnioski z badań nad efektywnością restoratywnych praktyk szkolnych to:

• Uczniowie czują się bezpieczniejsi i bardziej związani ze szkołami (González, 2012) z „prawdziwym poczuciem przynależności” (Riestenberg, 2003, s. 3). • Uczniowie i pracownicy wzmocnili kompetencje emocjonalne (Skinns i in., 2009). • Uczniowie i pracownicy mieli lepsze samopoczucie dzięki lepszej komunikacji i relacjom między uczniami a personelem oraz między uczniami (Skinns i in., 2009). • Uczniowie czuli się pewniej, wypowiadając się i zgłaszając sytuacje krzywdzenia, ponieważ wiedzieli, że ich głos zostanie wysłuchany, a incydenty będą rozwiązywane skutecznie i sprawiedliwie (González, 2012; Skinns i in., 2009). • Zgodnie z raportem McCloskey i in., 2008 (s. 410) o rozwijaniu umiejętności rozwiązywania konfliktów 69% uczniów stwierdziło, że są w stanie lepiej rozwiązywać konflikty (Riestenberg, 2003, s. 3). • Uczniowie byli na ogół bardziej pozytywnie nastawieni do swoich doświadczeń szkolnych i opisywali personel jako uczciwy i słuchający „obydwu stron historii” (McCluskey i in., 2008, s. 410). • Poprawiła się frekwencja uczniów w szkole (González, 2012; Skinns i in., 2009). • Poprawiło się morale personelu (McCloskey i in., 2008). • O 62,5% mniej dni nieobecności pracowników po ośmiu miesiącach wdrażania praktyk restoratywnych (Mirsky, 2009). • Od wprowadzenia praktyki naprawczej w 2015 r. liczba dni pracowników utraconych z powodu nieobecności w sezonie 2016/17 spadła o 7% w porównaniu z rokiem 2015/16 i 62% w porównaniu z rokiem 2014/15 (Restorative Thinking Ltd., 2017). • Uczniowie i pracownicy odnosili korzyści ze zmniejszenia liczby „utraconych zajęć z powodu formalnych procedur dyscyplinarnych” (Riestenberg, 2003, s. 3), ogólniej było mniej zakłóceń w nauce spowodowanych problemami wychowawczymi (Skinns i in., 2009). • Zmieniła się rola nauczycieli z osoby karzącej na wspierającą strony konfliktu, dotrzymywanie obietnic i zmienianie ich zachowanie (Gellin, 2019). • Drastyczne spadki odnotowano w przypadku skierowań dyscyplinarnych, zawieszeń w szkole i poza szkołą, wydaleń i czasu zawieszenia w prawach ucznia (Riestenberg, 2003). • 57% spadek skierowań dyscyplinarnych • 45-77% spadek zawieszeń w prawach ucznia • W Finlandii wyszkoleni mediatorzy rówieśniczy mediują rocznie około 10 000 konfliktów rówieśniczych, z których 95-97% prowadzi do porozumienia w sprawie zmiany szkodliwego zachowania (https://sovittelu.com/vertaissovittelu/in- język angielski/).

W poznańskiej Szkole Spark Academy- Szkoła Podstawowa i Liceum wdrażamy idee i praktyki Restoratywnej Szkoły. Osobą odpowiedzialną za ten proces jest dr Aleksandra Dopierała. Ola Dopierała jest psycholozką, pracuje w szkole podstawowej oraz na Wydziale Psychologii i Prawa Uniwersytetu Humanistycznospołecznego w Poznaniu. Jest członkiem Grupy Roboczej Restoratywnych Szkół w ramach Europejskiego Forum Sprawiedliwości Naprawczej. Na co dzień koordynuje program rozwoju społeczno-emocjonalnego dla kadry i uczniów. Tworzy szkolny system sprawiedliwości szkolnej oparty na sprawiedliwości naprawczej, nastawiony na wzajemne zrozumienie i wspólne wypracowywanie rozwiązań. Propaguje praktyki restoratywne w szkołach na ogólnopolskich konferencjach naukowo-dydaktycznych oraz podczas zajęć ze studentami psychologii. https://www.spark.edu.pl/ - strona internetowa szkoły restoratywnej w Polsce https://www.spark.edu.pl/sp/nauczyciele - kontakt do Aleksandry Dopierały https://www.euforumrj.org/en/restorative-schools - informacja o Restoratywnych Szkołach https://www.euforumrj.org/en/restorative-schools-working-group - informacja o uczestnikach grupy roboczej Restoratywnych Szkół https://www.youtube.com/watch?v=0o_edp2ZLj0&t=1s - tutaj link do jednego z wystąpień, na którym wyjaśniono koncepcję Restoratywnej szkoły https://drive.google.com/file/d/1yJ-NDTTX8Dqxr0kJW-i41kZz20-wNt89/view - link do filmu o tym jak działają mediacje rówieśnicze w szkole

20 czerwca 2024

Udostępnij

Dołącz do Planu dla edukacji!

Dołącz do nas na

Zobacz również

Plan dla edukacji

Dołącz do realizacji Planu dla edukacji!

Jak działa
Plan dla edukacji?

Plan dla edukacji to drogowskaz do zmiany polskiej szkoły.
Każdy może korzystać z niego na własną rękę, na skalę odpowiadającą jego potrzebom i możliwościom.

Zgłoś inicjatywę!

Działasz na rzecz edukacji? Pochwal się tym światu i zainspiruj innych! Opisz nam swoje działanie, włącz je w realizację Planu dla edukacji i promuj je razem z nami!

Przeglądaj inspiracje

Zobacz, jak inni działają na rzecz edukacji! Przeglądaj bazę gotowych rozwiązań wdrażanych w polskich szkołach i uzyskaj potrzebną ci wiedzę, inspiracje oraz kontakty!

Baza wiedzy

Czekają w niej na ciebie m.in. artykuły, raporty, podcasty i webinary, o różnorodnych obliczach edukacji, które możesz sortować i przeglądać według swoich potrzeb!

Podziel się wiedzą!

Daj nam znać, co jeszcze powinno znaleźć się w naszej bazie wiedzy! Możesz zgłosić materiały swojego autorstwa, ale też polecane publikacje innych autorów.